2003 Gniezno

Podczas wyjazdu naszego Koła Turystyki i Hotelarstwa na TARGI TURYSTYCZNE do Poznania w dniach 24-26.10.2003 roku w drodze powrotnej postanowiliśmy odwiedzić Gniezno.

Ziemia gnieźnieńska obfituje w historyczne pozostałości dawno minionych czasów. Przebywając w tym regionie stykamy się z budowlami powstałymi u zarania naszych dziejów. Najwspanialsze z nich znajdują się w Gnieźnie. Pozostałe na terenie, tworzących powiat gnieźnieński gmin: Czerniejewo, Kiszkowo, Kłecko, Łubowo, Mieleszyn, Niechanowo, Trzemeszno i Witkowo.

O początkach historii Gniezna mówi legenda o trzech braciach. Byli to Lech, Czech i Rus. Przedzierali się przez puszcze w poszukiwaniu ziemi, na której mogliby się osiedlić. Nieprzebyte bory przerzedziły się, aż nagle urwały jak ucięte toporem i wtedy oczom idących ukazał sie uroczy krajobraz: rozległa dolina okolona pagórkami i oblana wieńcem niewielkich jezior. Na najwyższym wzgórzu, na starym samotnym dębie orzeł miał swoje gniazdo. Urzeczony tym widokiem Lech rzekł: „Tego orła białego przyjmuję za godło ludu swego, a wokół dębu zbuduję gród swój i od orlego gniazda Gniezdnem go nazwę”. I Lech osiadł wraz ze swym ludem, zaś Czech podążył na południe, a Rus na wschód od siedziby Lecha.

Położony na Wzgórzu Lecha gród gnieźnieński stał się w X wieku głównym ośrodkiem władzy książęcej plemiennego państwa Polan. Składając się z grodu książęcego i trzech podgrodzi otoczonych wałem drewniano – ziemnym i jeziorami, miał charakter obronny. Na sąsiednim Wzgórzu Panieńskim powstała osada targowa. Miasto lokowane zostało na prawie niemieckim około 1238/39 roku. Do grodu prowadziły trzy bramy: Poznańska, Toruńska i Pyzdrska.

Obecnie miasto jest znaczącym ośrodkiem kulturalnym. Posiada cenne tereny i obiekty zabytkowe ,np.: Wzgórze Lecha z Katedrą i Muzeum Archidiecezjalnym ze wspaniałymi skarbami naszej przeszłości, Wzgórze Panieńskie ze starym miastem, rynkiem i deptakiem, kościołami oraz fragmentem średniowiecznych murów miejskich, klasztor i kościół św. Jana niegdyś bożogrobców i wiele innych. Ponadto jest też: Wieża ciśnień – równolatka Wieży Eiffla w Paryżu, stadnina koni, Muzeum Początków Państwa Polskiego oraz zabytkowe cmentarze.

Podczas naszego krótkiego pobytu w Gnieźnie nie udało nam się zobaczyć wszystkich tych atrakcyjnych miejsc oferowanych przez pierwszą stolicę Polski. Jednak uwzględnione w programie Katedra i Stary Rynek oddały historyczny nastrój tego miejsca.

Na Wzgórzu Lecha znajduje się najważniejszy zabytek Gniezna- gotycka katedra – pomnik kultury polskiej o najwyższym znaczeniu.

W 1000 r. pierwszym arcybiskupem gnieźnieńskim został Gaudenty, brat Św. Wojciecha. Po 1018 roku wzniesiono trójnawową bazylikę zburzoną przez Brzetysława I czeskiego. Brzetysław wywiózł z Gniezna m. in. relikwie św. Wojciecha. Około 1064 r. odbudowano romańską katedrę. W połowie XIV w. wybitny arcybiskup Jarosław Bogoria Skotnicki zaczął wznosić nową gotycką świątynię. Kilkukrotnie odbudowywana po pożarach przybrała obecną postać po regotyzacji w latach 1945 – 61. Gnieźnieńska katedra wzorowana była na francuskich katedrach gotyckich. We wnętrzu katedry znajdują się cenne zabytki. Najbardziej znany z nich to spiżowe Drzwi Gnieźnieńskie – bezcenne dzieło sztuki romańskiej z XII wieku, przedstawiające sceny z życia św. Wojciecha, otoczone bordiurą. W 18 kwaterach ukazane są płasko rzeźbione sceny z życia św. Wojciecha. W świetle badań wcześniejszych, Drzwi miały powstać w 1 połowie XII w. w kręgu Bolesława Krzywoustego. Obecnie nikt nie poddaje w wątpliwość, że dzieło odlane zostało w 2 połowie XII wieku. Zleceniodawcy upatruje się zarówno w osobie ówczesnego księcia seniora Mieszka Starego jak i arcybiskupa gnieźnieńskiego. Mógł to być arcybiskup Zdzisław lub jego następca Bogumił.

Po śmierci zwłoki Świętego zostały sprowadzone przez Bolesława Chrobrego do Polski i złożone w katedrze gnieźnieńskiej, która staje się miejscem szybko rozprzestrzeniającego się na całą Europę kultu św. Wojciecha. Pielgrzymka do grobu wojciechowego cesarza Ottona III w 1000 roku zdaje się sugerować większe, ponad regionalne plany związane z rozwojem tego miejsca pątniczego, przerwane później wewnętrznymi zamieszkami i najazdem czeskiego Brzetysława. Dopiero w drugiej połowie XI wieku, ośrodek pielgrzymi w Gnieźnie na nowo rozkwita, by nieprzerwanie trwać do współczesnych czasów. Mieszkańcy od dawna czynili starania, aby usankcjonować prawnie św. Wojciecha jako Patrona. Efektem tych działań był wydany w dniu 25 marca 1994 roku Akt Kongregacji do spraw Kultu Bożego i Sakramentów, nadający miastu oficjalny tytuł Miasta Świętego Wojciecha.

Do pozostałych katedralnych drogocenności zaliczamy: srebrną trumnę z relikwiami św. Wojciecha, wykonaną w 1662 roku przez Piotra van der Rennena z otaczającą ją konfesją wzorowaną na konfesji św. Piotra w Rzymie, gotycką tumbę – dawny grobowiec św. Wojciecha – dzieło Hansa Brandta, XV- wieczny krucyfiks oraz płytę nagrobną arcybiskupa Zbigniewa Oleśnickiego autorstwa Wita Stwosza. Wnętrze katedry otaczają barokowe kaplice. W jej podziemiach znajdują się ponadto relikty świątyń powstałych w X i XI w. w formach przedromańskich. W 997 r. złożono tam zwłoki Dobrawy, a później znalazły się doczesne szczątki Św. Wojciecha.

Katedra gnieźnieńska była miejscem koronacji pięciu królów Polski, a od 1418 r. do 1992 arcybiskupom gnieźnieńskim przysługiwała godność Prymasa Polski. Katedra jest obecnie budowlą gotycką, trójnawową z ambitem, otoczoną wieńcem kaplic. Ozdobą budowli są dwie potężne wieże nakryte barokowymi hełmami, przy wieży południowej znajduje się dawniejsze główne wejście.

W znajdującym się nieopodal Katedry Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej przechowywany jest zbiór zabytków sztuki złotniczej, począwszy od X wieku po czasy współczesne. W Archiwum Archidiecezjalnym mieści się jeden z najbogatszych w kraju zbiorów książek. Do najcenniejszych jego zabytków zaliczamy: bullę papieża Innocentego II z 1136 roku oraz najstarszą polską książkę – pergaminowy kodeks z początku IX wieku. Przed bezcennym zabytkiem kultury polskiej, jakim jest katedra znajduje się, wzorowany na przedwojennym, odsłonięty w 1985 roku, pomnik pierwszego koronowanego władcy Polski – Bolesława Chrobrego.

Oprócz zaliczanej do skarbów kultury narodowej katedry, w Gnieźnie na uwagę zasługują także inne cenne obiekty sakralne. Usytuowany na historycznym Wzgórzu Panieńskim gotycki kościół i klasztor Franciszkanów zbudowany został z XIII wieku. Obecnie posiada wystrój barokowy z cennym obrazem matki Bożej zwanej Panią Gniezna oraz relikwiarzem błogosławionej Jolenty.

Spośród budowli sakralnych Gniezna na uwagę zasługuje także kościół Św. Michała. Położona na wzgórzu gotycka budowla z XV wieku jest miejscem do którego, w czasie corocznych uroczystości odpustowych przenoszone są z katedry relikwie Św. Wojciecha. Krajobraz miasta Św. Wojciecha, jakim jest Gniezno dopełniają budowle pozostałych kościołów i innych budynków. Można wymienić tutaj dwa otoczone cmentarzami kościoły – Św. Św. Piotra i Pawła z XVII wieku oraz umieszczony w XIX – wiecznej budowli, fundowany już w XII wieku – kościół Św. Krzyża. Wśród wielu godnych uwagi budowli Gniezna interesujące są także gmachy: XVIII – wieczny Seminarium Duchownego i Pałacu Arcybiskupiego z XIX wieku.

Historyczne centrum Gniezna stanowi, otoczony XIX – wiecznymi kamieniczkami rynek. Tutaj znajdują się herby 78 miast, tworzące tzw. Krąg Darczyńców. Zarówno rynek, jak i wychodząca z niego główna ulica Gniezna – ulica Bolesława Chrobrego zostały odnowione z okazji odbywających się w 2000 roku uroczystości milenijnych. Przy ulicy tej znajduje się poświęcony w 1997 roku przez papieża Jana Pawła II pomnik Św. Wojciecha. Pokłosiem obchodów Milenium Zjazdu Gnieźnieńskiego jest powstanie, znajdującej się nieopodal Katedry, będącej symbolem porozumienia Doliny Pojednania.

Zauważyliśmy, że Gniezno jest bardzo dobrym miejscem wypadowym do zwiedzania Szlaku Piastowskiego. Leży praktycznie w jego centrum, co skraca dojazd do najdalszych nawet jego miejsc. Posiada ponadto dobrze rozwiniętą bazę noclegową począwszy od schroniska młodzieżowego aż po dobrej klasy hotele.

Autor: Marta Łukiewska

Źródła:

- książka – „Gniezno pierwsza stolica Polski. Miasto Św. Wojciecha”  Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie.

- strony internetowe:

www.gniezno.naszemiasto.pl/

http://www.archidiecezja.gniezno.opoka.org.pl/

http://bioma.webpark.pl/